مشاهیر مشهد / از خاک تا افلاک
مشهد، فقط شهر ما نیست... شهریه که صداش، تو تاریخ مونده...
مشاهیر مشهد / از خاک تا افلاک
مشهد، فقط شهر ما نیست... شهریه که صداش، تو تاریخ مونده...احمد بن محمد سرخسی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
ابوالعباس احمد بن محمد سرخسی یکی از دانشمندان ایرانی سدهٔ چهارم هجری است که در ستارهشناسی و پزشکی تخصص داشت. از آثار مهم او کتاب المدخل الی علم النجوم است. وی در سال ۳۴۶ هجری درگذشت.
منبع
صفا،ذبیحالله،تاریخ ادبیات ایران(جلد یکم)،انتشارات فردوس،چاپ هفدهم
علی شریعتی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 علی شریعتی
|
|
| تولد | ۳ آذر ۱۳۱۲ کاهک، سبزوار، ایران |
| مرگ | ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ ساوتهمپتون، انگلستان |
| زمینه فعالیت | نویسنده، جامعهشناس |
| گفتاورد | |
| انسان با غرور میتازد، با دروغ میبازد و با عشق میمیرد
|
|
علی شریعتی با نام اصلی علی مزینانی[۱] (۳ آذر ۱۳۱۲ در روستای مزینان از توابع شهرستان سبزوار ، استان خراسان رضوی - ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ در لندن) نویسنده، جامعهشناس، تاریخشناس[نیازمند منبع] و پژوهشگر دینی اهل ایران است. وی در نزد هواداران به دکتر شریعتی معروف است.
فهرست مندرجات |
تولد و تحصیلات اولیه
علی شریعتی در سوم آذر سال ۱۳۱۲ در روستای کوچک و کویری کاهک از توابع مزینان در نزدیکی سبزوار زاده شد. پدرش محمد تقی شریعتی، موسس کانون نشر حقایق اسلام و مادرش زهرا امینی، زنی روستایی متواضع و حساس بود. پدر پدر بزرگ علی، ملاقربانعلی، معروف به آخوند حکیم، مردی فیلسوف و فقیه بود که در مدارس قدیم بخارا و مشهد و سبزوار تحصیل کرده و از شاگردان برگزیده ملاهادی سبزواری محسوب میشد. [۲] شریعتی تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان ابن یمین در مشهد در سال ۱۳۱۹ آغاز کرد و به دنبال آن در سال ۱۳۲۵ وارد دبیرستان فردوسی مشهد شد. او پس از اتمام سیکل اول دبیرستان در سن شانزده سالگی؛ با هدف ادامه تحصیل وارد دانشسرای مقدماتی شد.
تحصیلات دانشگاهی
در جریان وقایع ۳۰ تیر سال ۱۳۳۱ اولین بازداشت او رخ داد و این اولین رویارویی او و نظام حکومتی بود. در تاریخ ۲۴ تیر سال ۱۳۳۷ با پوران شریعت رضوی همکلاسیش ازدواج کرد. [۳]
شریعتی تحصیلات دانشگاهی خود را در مشهد گذراند و تحصیلات عالی خود را در مقطع دکتری در سال ۱۳۴۱ در فرانسه و در رشته ادبیات ادامه داد. در سال ۱۳۴۳ به ایران برگشت و در مرز دستگیر شد. حکم دستگیری از سوی ساواک بود و متعلق به ۲ سال پیش یعنی در هنگام خروج از ایران که به همان دلیل معلق مانده بود و در عین حال لازمالاجرا بود. بعد از بازداشت به زندان قزلقلعه در تهران منتقل شد. اوائل شهریور همان سال بعد از آزادی به مشهد برگشت.[۳]
فعالیتهای سیاسی-انتقادی
او تحت تاثیر سنتهای خانوادهاش، بویژه افکار نوگرایانه پدرش محمدتقی شریعتی، قرار گرفت. پدربزرگش آخوند حکیم و عموی پدرش عادل نیشابوری از دانشمندان فقه، فلسفه و ادب بهشمار میآمدند. پدرش «کانون نشر حقایق اسلامی» مشهد را بنیان نهاد و از مبتکرین و آغازگران جنبش نوین اسلامی بهحساب میآید.
شریعتی از پیرامون به مرکز مبارزه وارد شد و به شاخه مشهد نهضت مقاومت ملی به رهبری سید محمود طالقانی مهندس مهدی بازرگان و یدالله سحابی پیوست. علی شریعتی یکی از سخنگویان و فعالان آتشین این نهضت علیه سلطه و استثمار غرب در ایران بود. فعالیتهای بیدارگرانهاش باعث دستگیری او در سال ۱۳۳۶ و انتقال فوریاش به زندان قزلقلعه در تهران به مدت هشت ماه شد.
پس از قبول شدن در بورس تحصیلی، علی شریعتی برای مدتی دست از فعالیتهای سیاسی کشید و برای ادامه تحصیلات عالیه به فرانسه رفت. او از این دوران برای مطالعه جدی و نیز فعالیت علنی سیاسی در راه احقاق حقوق بشر و آزادی دموکراتیک در ایران، بهرهبرداری خوبی کرد. وی اندکی پس از رسیدن به پاریس به گروه فعالان ایرانی نظیر ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنیصدر، صادق قطبزاده و مصطفی چمران پیوست و در سال ۱۳۳۸ سازمانی بنام «نهضت آزادی ایران» (بخش خارج از کشور) بنیان گذاشته شد. حدود دو سال بعد شریعتی دو جبهه تحت نامهای جبهه ملی ایران در آمریکا و جبهه ملی ایران در اروپا را تأسیس کرد. در جریان کنگرة جبهه ملی در ویسبادن (جمهوری آلمان فدرال) در اوت ۱۹۶۲، شریعتی با توجه به قدرت فکری و قلمیاش، بعنوان سردبیر روزنامه فارسیزبان جدیدالانتشار ایرانی در اروپا یعنی «ایران آزاد» انتخاب شد. اولین شماره این نشریه در ۱۵ نوامبر ۱۹۶۲ منتشر گردید. این نشریه دیدگاههای روشنفکران ایرانی خارج و نیز واقعیتهای مبارزات مردم ایران را منعکس میکرد.
بازگشت به ایران
دوران تدریس
شریعتی و حسینیه ارشاد
زندگی مخفیانه
شریعتی از آبان ماه ۱۳۵۱ تا تیر ماه ۱۳۵۲ به زندگی مخفی روی آورد. ساواک به دنبال او بود و از تعطیلی حسینیه ارشاد به بعد، متن سخنرانیهای شریعتی با اسم مستعار به چاپ میرسید. در تیر ماه ۱۳۵۲، علی شریعتی در نیمه شب به خانهاش مراجعه کرد و دو روز بعد به شهربانی مراجعه کرد و خودش را معرفی کرد. بعد از آن روز به مدت ۱۸ ماه به انفرادی رفت.[۳]
دوران هجده ماهه زندان
مهاجرت از ایران
فوت
وی در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ در حالیکه سه هفته از سفرش به انگلستان میگذشت، در ساوتهمپتون از دنیا رفت. دلیل رسمی مرگ وی حمله قلبی اعلام شد.دکتر شریعتی وصیت کرده بود که وی را در حسینیهٔ ارشاد دفن کنند، ولی در قبرستانی کنار آرامگاه حضرت زینب(س) خواهر [[حضرت امام حسین بن علی(ع) در شهر دمشق به خاک سپرده شد.
اندیشهها
شریعتی یکی از متفکران مسلمان بود و در عین حال، رویکردی نقادانه نسبت به برخی از باورهای مذهبی داشت. او بهطور خاص، تشیع صفوی را مظهر سنت مسخ شده میداند و آن را توام با اسارتپذیری، خرافه، تقلید و جبر گرایی معرفی میکرد. [۴] وی همچنین از نگاه سطحی به مدرنیته نیز انتقاد میکرد و معتقد بود که راه پیشرفت و ترقی ملتهای شرقی، متفاوت از راهی است که غرب پیمودهاست. [۴] البته استفاده آگاهانه از تجربیات مدرنیته در غرب، مورد پذیرش شریعتی قرار داشت.
در عین حال که وی به مکتبهای غیر اسلامی در جهان منتقد بوده و با آنها ضدیت میکرد، ولی در عمل تا حدی تحت تاثیر مارکسیسم بالاخص سوسیالیم اقتصادی و سوسیالیسم انقلابی قرار داشت. در آثار و سخنان وی، رگههای این تاثیرپذیری در موارد متعدد مشهود است. ترجمه کتاب جوده السحار در مورد ابوذر، که عنوان ابوذر؛ خداپرست سوسیالیست را بر آن نهاد از این جملهاست.
تشیع علوی، تشیع صفوی
در تحلیل شریعتی از تشیع میان تشیع اولیهای که در دوران علی و صحابهاش تکامل یافت و تشیع تحریف شده توسط صفویان در ایران، تفاوت و تمایز عمدهای وجود دارد. درحالیکه تشیع صفوی از طریق فشار و زور تحمیل شد، تشیع علوی برپایة شناخت و عدالت بود. تشیع صفوی تنها به خلیفه اشاره داشت و نه به نهاد خلافت، به گذشته تملک داشت، نه به حال، به درد زندگی بعد از مرگ میخورد، و نه دوران حیات انسان. هدف تشیع علوی، رهائی شیعیان از چنگال بیعدالتی، حکومتهای زور، و حکام و رهبران جاهل بود. تشیع صفوی نه تنها شیعه را به مذهب تشریفات و شعایر تبدیل کرد، بلکه اصول امامت را نیز تحریف نمود و اصول عمده و اساسی مسئولیت و تعهد در قبال مستضعفین و فقرا را انکار نمود.[نیازمند منبع]
آثار
| نام کتاب | سال انتشار |
|---|---|
| ابوذر | ۱۳۳۵ |
| اسلام شناسی | |
| امت و امامت | |
| انسان | |
| انسان بیخود | |
| اومانیسم اسلامی | |
| با مخاطبهای آشنا | |
| بازگشت به خویش، بازگشت به کدام خویش | |
| تحلیلی از مناسک حج | |
| تشیع علوی و تشیع صفوی | |
| توتم پرستی | |
| جهاد و شهادت | |
| جهانبینی و ایدئولوژی | |
| جهتگیریهای طبقاتی اسلام | |
| چه باید کرد؟ | |
| حج | |
| حسین وارث آدم | |
| خودسازی انقلابی | |
| روش شناخت اسلام | |
| زن در اسلام | |
| علی انسان تمام | |
| فاطمه، فاطمه است | |
| فلسفه تاریخ در اسلام | |
| کویر (مجموعه مقالات) | ۱۳۴۷ |
| گفتوگوهای تنهایی | |
| ما و اقبال | |
| مذهب علیه مذهب | |
| مسئولیت شیعه بودن | |
| میعاد با ابراهیم(مجموعه سخنرانی) | ۱۳۵۰ |
| نامه ها | |
| نیازهای انسان امروز | |
| نیایش | |
| هجرت و تمدن | |
| هنر | |
| یک جلوش تا بینهایت صفرها | |
| ویژگیهای قرون جدید | |
| هبوط | |
| استحمار | |
| هبوط در کویر | |
| آری اینچنین بود برادر | ۱۳۵۰ |
| کدو تنبل | ۱۳۵۳ |
| شیعه | |
| تاریخ تمدن (۲ جلد) | |
| آثار گوناگون (۲ جلد) | |
| بازشناسی هویت ایرانی-اسلامی | |
| درس های حسینیه ارشاد (دو جلد) |
پانویس
- ↑ http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=30751
- ↑ وبگاه شهید آوینی
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ زندگی دکتر شریعتی، زینب س.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ مسعود پدرام. «قدر شریعتی». ماهنامه ایران فردا. تیر ۱۳۷۶. شماره ۳۴، صفحه ۲۳.
- ↑ http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=30751
- ↑ وبگاه شهید آوینی
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ زندگی دکتر شریعتی، زینب س.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ مسعود پدرام. «قدر شریعتی». ماهنامه ایران فردا. تیر ۱۳۷۶. شماره ۳۴، صفحه ۲۳.
منابع
- زندگی دکتر شریعتی. شرقیران. بازدید در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۰۷.
- مسعود پدرام. «قدر شریعتی». ماهنامه ایران فردا. تیر ۱۳۷۶. شماره ۳۴، صفحه ۲۳.
- دکتر علی شریعتی
- دکتر علی شریعتی
- رند خام-شریعتی شناسی، رضا علیجانی، تهران، نشر شادگان، ۱۳۸۰.
پیوند به بیرون
- مستند بررسی زندگینامه دکتر شریعتی
- وبگاه اطلاعرسانی علی شریعتی
- وبگاه دانلود آثار دکتر علی شریعتی
- کانون آرمان شریعتی ۱
- کانون آرمان شریعتی
ابو مسلم خراسانی
چنانکه در تاریخ نهضت های ملی ایرانیان دیده ایم
ملت ایران برای رهایی از قید اسارت تازیان از راههای مختلف استفاده کرد که
یکی از آنها طریق جنگ و عصیان و دیگری ادبیات و دیگر دین بود. ابو مسلم از
جمله کسانی است که در عین توجه به ملیت، درحالیکه قیام او برای تحکیم
مبانی ملیت و استقلال ایران مفید و موثر بود از طریق مذهب استفاده بردو با
تقویت یکی از مذاهب اسلامی یعنی تشیع بر ضد خلفای اموی که از مخالفین جدی
شیعه بوده اند، قیام کرد و آنان را از میان برد تا سرانجام مخالفین جدی
ایران و ایرانیان و طرفداران سیادت نژادی عرب یعنی بنی امیه را برانداخت و
حکومت را بدست ایرانیان داد.
نام و نسب او را در مآخذ مختلف به وجوه گوناگون آورده اند چنانکه بعضی
او را ابو مسلم عبدالرحمان بن مسلم و برخی ابو مسلم عبدالرحمن بن عثمان بن
سیار و بعضی دیگر ابو اسحاق ابراهیم بن عثمان بن بشار بن شیدوش پسر گودرز
دانسته اند و در کتاب محاسن اصفهان( تالیف مفضل بن سعد ما فروخی اصفهانی)
وی از نوادگان رهام پسر گودرز از پهلوانان بزرگ شاهنامه شمرده شده است. در
مورد محل تولد ابومسلم نیز اختلاف است، چنانکه گروهی وی را از اهل «فریدن»
اصفهان دانسته اند و دسته ای وی را از ناحیه «فاتق» اصفهان می دانند که
بعدها به خراسان رفته است و عده ای وی را اهل روستای «سنجرد» یا« ماخوان»
مرو دانسته اند. ضمناً باید دانست که درایرانی بودن ابو مسلم تردیدی نیست
زیرا پدر او اصلاً ونداد هرمز ( بنداد هرمز) نام داشت و پس از آنکه قبول
اسلام کرد به عثمان و یا مسلم موسوم گردید.
ابو مسلم در کودکی نزد عیسی بن معقل در اصفهان زندگی می کرد، دراین
زمان چند تن از مبلغین ابراهیم بن محمد، امام بنی عباس ، نزد عیسی رفتند و
چون استعداد و هوش ابو مسلم را مشاهده کردند او را پیش ابراهیم امام در
مکه بردند و ابو مسلم در نزد امام به خدمت پرداخت تا سر انجام در سال 128
هجری هنگامی که جوانی نوزده ساله بود از جانب ابراهیم امام مامور خراسان
گشت تا در آنجا که در آن زمان از مراکز مهم تشیع بود به تبلیغ شیعه عباس
بپردازد. از جمله سفارشهای ابراهیم به ابو مسلم آن بود که: « اگر بتوانی
در خراسان هیچکس را که به عربی تکلم کند باقی مگذار.» و ازاین فرمان به
خوبی معلوم می شود که بنی عباس پیشرفت خود را تنها در جانبداری از
ایرانیان می دانسته اند و ابو مسلم نیز در عین تظاهر به تشیع خالی از تعصب
ملی نبود.
در این مدت دعوت شیعه بنی عباس مخفیانه انجام می شد اما در سال 129
هجری هنگامیکه ابو مسلم همراه با هفتاد تن از روسای شیعه عازم مکه بود در
کومش ( نام قدیم ناحیه سمنا و دامغان) نامه ای از ابراهیم دریافت کرد که
فرمان ان نامه چنین بود:« از هر کجا که نامه را یافتی بازگرد و به دعوت
آشکار شیعه آل عباس بپرداز.»از این رو ابومسلم به یکی از روستاهای مرو به
نام فنین بازگشت و روسای آل عباس را نیز به مرو رود و طالقان و خوارزم و
تخارستان و اطراف بلخ فرستاد تا دعوت خود را آشکار سازند.
دراین زمان ابو مسلم نامه ای به نصر بن سیار عامل بنی امیه در خراسان
نوشت و او را به کتاب خدا و سنت پیامبر دعوت کرد اما نصر هجده ماه پس از
قیام ابو مسلم سپاهی به سرداری یکی از اطرافیان خود به نام «یزید» برای
جنگ با ابو مسلم فرستاد و این سردار در جنگ با سپاه ابو مسلم اسیر شد و
سپاهیان نصر گریختند.
ابومسلم خلاف معمول نسبت به این اسیر نیکی کرد و در مداوای جراحات وی
کوشید. هنگامی که یزید از نزد ابو مسلم می رفت، سردار خراسان گفت: بازگشت
این مرد باعث خواهد شد که مردان پرهیزکار نزد ما آیند، زیرا دشمنان ما، ما
را بت پرست و خون ریز و معترض به مال و جان مردم معرفی کرده اند و بیان
مشاهدات این مرد ما را از این تهمتها بر کنار خواهد داشت. و به این ترتیب
نخستین جنگ ابو مسلم با عمال بنی امیه علاوه بر فتح ظاهری منجر به پیروزی
بزرگی از لحاظ معنوی برای وی گشت.
موضوع مهمی که در آن هنگام در خراسان جلب نظر می کرد اختلافات شدید
میان قبایل عرب بخصوص مخالفتهای سخت میان نصر بن سیار و سردسته فرقه
یماینین معروف به «کرمانی» بود. ابو مسلم چون دشمنی و سرگرمی شدید این دو
فرقه را دید به فکر افتاد که از طرفی بر شدت دشمنی این دو دسته نسبت به
یکدیگر بیفزاید و از طرفی از یک دسته بر ضد دسته دیگر استفاده کند و چون
یکی را از میان برد دیگری را نیز از پای در آورد. به همین منظور شروع به
نوشتن نامه هایی به هر دو طرف کرد. مثلاً نامه ای به کرمانی نوشت و در ان
از نصر بن سیار به نیکی یاد می کرد و به پیک خود دستور می داد که از راه
سکونت قبایل طرفدار نصر بگذرد و طوری رفتار کند که آنها او را دستگیر کنند
و نامه را بخوانند و همین کار را نسبت به طرف دیگر انجام می داد. نتیجه
این کار این شد که هر دو طرف دوستار وی گردیدند.
از طرف دیگر ابو مسلم در حالیکه مردمان شهرهای مختلف خراسان مانند نسا
و ابیورد و مرو رود را با خود همراه کرده بود تصمیم گرفت که در جنگ نصربن
سیار و کرمانی شرکت نماید و از یکی برای ضعیف ساختن دیگری استفاده کند.
کرمانی در این جنگ به حیله نصر از بین رفت و ابو مسلم بر آن شد تا با پسر
کرمانی یعنی علی برای خونخواهی پدرش هم دست شود تا بیش از پیش باعث ضعیف
ساختن حاکم دولت اموی در خراسان گردد. مبارزه شدید حاکم اموی خراسان با
ابو مسلم از همین هنگام آغاز شد و نصر بن سیار برای مبارزه با سردار جوان
ایرانی از دستگاه خلافت در دمشق تقاضای کمک کرد اما مروان خلیفه اموی به
علت گرفتاری انقلابات در شام نصر را از فرستادن نیروی کمکی مایوس کرد.
این حوادث و مشکلات امویان. فرصت نیکی برای ابو مسلم در تحکیم مبانی
نیات خویش و تشدید اشکالات بنی امیه در خراسان به وجود آورد و او را چنان
مقتدر ساخت که بسیاری از مردم خراسان گروه گروه به بیعت او در می آمدند.
نصر چون از این امر آگاهی یافت پیکی به نزد مخالفین خود مانند پسر کرمانی
و شیبان خارجی فرستاد . آنها را به اتحاد در مقابل دشمن مشترک یعنی ابو
مسلم فرا خواند.
اگر این اتحاد صورت می گرفت فتح ابو مسلم و غلبه ایرانیان غیر ممکن
بود اما سردار جوان ایرانی به سرعت در صدد جبران این حوادث بر آمد و علی
بن کرمانی و شیبان را با تحریک انان به خونخواهی کرمانی از قبول پیشنهاد
نصر بن سیار باز داشت. از این هنگام تا آغاز سال 130 هجری ابو مسلم همواره
مشغول ایجاد تفرقه بین قبایل عرب بود به طوریکه با این سیاست ابو مسلم
قبایل عرب به دو دسته تقسیم شدند: گروهی طرفدار علی بن کرمانی و دسته ای
دیگر به نام مضریین جانب نصر بن سیار را گرفتند و کار اختلاف این دو گروه
به جایی کشید که هریک به فکر استمداد از ابو مسلم بر ضد طرف دیگر افتادند
و به این منظور منتخبینی نزد ابو مسلم فرستادند. ابو مسلم پیش از دادن
پاسخ صریح به منتخبین. با سران سپاه خود صحبت کرد و به آنان تعلیم داد که
هنگامی که من بعنوان مشورت از شما سوال کردم همگی جانب علی بن کرمانی را
بگیرید زیر اگر به به نصر یاری کنیم حکومت اموی را تقویت کرده ایم. پس از
این امر ابو مسلم علی بن کرمانی را به جنگ با نصر تحریک کرد و هنگامی که
علی و نصر در مرو سرگرم مبارزه بودند او با سپاهیان خویش به شهر هجوم آورد
و بر انجا چیره شد و به طرفین جنگ فرمان داد تا به لشگرگاههای خود باز
گردند و علاوه بر این پیکی به نزد نصر فرستاد تا او را به اطاعت از خویش
فرا خواند و نصر چون چاره ای ندید شبانه با زن و فرزند و یکی از نزدیکان
به حیله از دست ابو مسلم گریخت.
پس از فرار نصر ابومسلم عده ای را مامور تعقیب او کرد و سپس به تحکیم
وضع خود در مرو و از بین بردن سران قبایل عرب همچون شیبان خارجی و علی بن
کرمانی پرداخت. «قحطبه» یکی از سران بزرگ شیعه بنی عباس به همراه خالد بن
برمک از خاندان برامکه از کسانی بودند که از طرف ابوسلم مامور تعقیب نصر
شدند. آنها در طوس و حوالی نیشابور به پیشرفتهای شگرفی نایل شدند و تمیم
پسر نصر را به قتل رساندند و نصر چون از اوضاع اطلاع یافت از نیشابور به
کومش و از آنجا به گرگان گریخت. قحطبه نیز در تعقیب وی به گرگان رفت و در
جنگ خونینی که در همان سال روی داد باز هم غلبه با خراسانیان بود و گرگان
نیز بر قلمرو حکومت ابو مسلم افزوده شد.نصر بن سیار در حال گریز به نواحی
مرکزی ایران و با انجام جنگهایی به کمک «ابن هبیره» عامل معروف بنی امیه
بر ضد خراسانیان که منجر به شکست او شد نهایتاً به ساوه رفت و در آنجا
درگذشت.
هنگامیکه خبر فتوحات سریع ابومسلم به ابن هبیره رسید سپاه بزرگی را که
در کرمان به فرماندهی ابن ضیاره داشت مامور جنگ با ابو مسلم کرد و در این
نبرد که در نزدیکی اصفهان روی داد در مدت کوتاهی سپاه بزرگ ابن هبیره از
بیست هزار تن از سپاهیان ابو مسلم شکست خورد و غنائم زیادی نصیب همراهان
ابو مسلم گردید.پس از این فتح به سرعت زور و حلوان و مداین و جلولاء و
انبار و خانقین و بسیاری از نواحی دیگر به دست سپاهیان خراسان افتاد. سپاه
ابومسلم پس از گذشتن از فرات و شرکت در جنگ شدیدی که منجر به کشته شدن
قحطبه شد توانست کوفه را نیز فتح کند.
در همین اوقات در کوفه ابوالعباس سفاح به جانشینی امام انتخاب شد و به
این طریق حکومتی که قسمت اعظم اولیای امور آن ایرانی و یا از معاشرین
ایرانیان بودند به وجود آمد و حکومت متعصب و عربی اموی بر لبه پرتگاه فنا
رسید. هنگامی که مروان بن محمد خلیفه اموی از کیفیت کار بنی عباس و پیشرفت
خراسانیان اطلاع یافت خود با سپاهی عظیم به جنگ آنان شتافت و سفاح نیز
سپاه بزرگی از خراسانیان به مقابله مروان فرستاد.دو لشکر در «زاب» به هم
رسیدند که نهایتاً با پیروزی خراسانیان پایان یافت و مروان در حالیکه به
مصر گریخته بود توسط سپاهیان خراسان که او را رها نکرده بودند کشته شد. پس
از کشته شدن مروان و قتل عام بنی امیه دولت عباسیان به قدرت رسید که از
همان ابتدای کار در عین همکاری با ایرانیان در فکر بر انداختن سران ایرانی
همچون ابومسلم و ابو سلمه بود.آنان ابتدا ابو سلمه را با دسیسه در نزدیکی
کوفه کشتند و سپس برای از بین بردن ابو مسلم به تکاپو افتادند.
پس از قتل ابو سلمه، سفاح برادر خود ابو جعفر منصور را نزد ابو مسلم
به خراسان فرستاد و هنگامی که منصور قدرت و عظمت ابو مسلم را مشاهده کرد
هنگام بازگشت برادر خود سفاح را به قتل ابو مسلم ترغیب کرد.
- اولین خیانت خلیفه: سفاح برای عملی کردن نقشه قتل ابومسلم. یکی از
رجال عرب نژاد به نام سباع بن نعمان الازدی را به خراسان فرستاد. در همان
هنگام مردی به نام زیاد بن صالح در ماوراء النهر بر ابومسلم طغیان کرده
بود. ابو مسلم به سرعت برای فرونشاندن این شورش به همراه سباع بن نعمان به
شهر «آمل» عزیمت کرد و در آنجا دریافت که علت قیام زیاد بن صالح تحریکات
سباع بن نعمان بوده است. پس چون از قصد خائنانه سفاح خلیفه عباسی آگاهی
یافت دستور داد فرستاده او را در آمل به قتل برسانند. ابومسلم پس از آن تا
سال 136 هجری هیچگاه از خراسان بیرون نرفت و همواره ترجیح می داد تا از
مرکز حکومت عباسیان دور باشد. اما سفاح که نتوانسته بود به وسیله «سباع بن
نعمان» دشمن قدرتمند خود را از پای در آورد به فکر افتاد تا ابومسلم را به
پایتخت بکشاند از این روی به وسیله وزیر خود « ابوالجهم بن عطیه» ابو مسلم
را بر آن داشت تا برای ملاقات خلیفه و انجام حج به سمت پایتخت حرکت کند.
هنگام عزیمت ابومسلم، سفاح به او فرمات داده بود که بیش از پانصد تن از
سپاهیان را با خود نیاورد اما ابو مسلم به بهانه عدم اطمینان به مردم از
قبول این فرمان عذر خواست و سرانجام با هشت هزار تن سپاهی به سمت پایتخت
حرکت کرد.
- هنگامیکه ابو مسلم به پایتخت رسید، منصور که دشمنی سختی با ابومسلم
داشت، خلیفه را برای قتل ابو مسلم تحریم کرد و از وی خواست زمانیکه
ابومسلم برای گفتگو به خدمت خلیفه رسید چند تن را مامور کند تا او را از
پشت مورد حمله قرار دهند و از پای در آوردند. سفاح ابتدا این رای را
پذیرفت و منصور را مامور انجام این کار کرد اما بعد پشیمان شد و برادر را
از این کار بازداشت. منصور اگر چه موفق به عملی ساختن نقشه شوم خود نشد
اما بعدها در دوره خلافت خویش آنرا با قساوت و نامردی عجیبی به انجام
رساند.
- آخرین توطئه در سال 136 هجری صورت گرفت و در همین سال ابوالعباس
خلیفه عباسی بدرود حیات گفت و ابو جعفر منصور به جانشینی وی قرار گرفت.
در ان زمان ابو مسلم پس از زیارت حج آهنگ بازگشت به سمت خراسان کرد و
چون این خبر به منصور رسید بسیار بیمناک شد، زیرا می دانست که اگر ابو
مسلم به خراسان برسد دست یافتن به او کاری بسیار دشوار خواهد بود. پس نامه
ای به او نوشت و گفت که ولایت مصر و شام را به وی واگذار کرده است تا او
را از رفتن به سمت خراسان منصرف سازد، اما ابومسلم به نامه منصور توجهی
نکرد و راه خراسان را ادامه داد. منصور بار دیگر نامه ای نوشت و به او
فرمان داد که به خدمت خلیفه برگردد اما ابومسلم باز هم از قبول فرمان او
سر باز زد.
منصور باز دست از اصرار نکشید و نامه ای دیگر مشتمل بر وعده های بسیار
به ابو مسلم فرستاد اما این نامه نیز در ابومسلم موثر نیفتاد. سپس منصور
به عموی خود عیسی بن علی و برخی از بزرگان بنی هاشم گفت تا نامه ای از
جانب خود به ابومسلم بنویسند و او را به اطاعت از امر خلیفه دعوت کنند.
منصور آن نامه را به دست یکی از معتمدان خویش به نام «ابو حمید مرورودی»
نزد ابو مسلم فرستاد و به او سفارش کرد تا در ابتدا با ابومسلم به نرمی و
ملاطفت صحبت کند و اگر ابو مسلم نا فرمانی کرد به او بگوید که منصور خود
به جنگ با وی خواهد آمد، تا یا کشته شود و یا ابو مسلم را از میان
بردارد.ابو حمید نیز چنین کرد و در حلوان به خدمت ابومسلم رسید. ابو مسلم
پس از مشاوره کامل با یاران خود از جمله «ابو نثر مالک بن حیثم» و «نیزک»
به ابو حمید مرو رودی پاسخ داد که به نزد صاحب خود برگرد و بگو که من به
خدمت او نخواهم آمد. هنگامی که ابو حمید از بازگشت وی مایوس شد پیام منصور
را به وی داد وقتی ابو مسلم سخنان تهدید آمیز منصور را شنید بیمناک شد و
در تصمیم خود تردید کرد. در همین زمان «ابو داوود» نایب ابومسلم در خراسان
به تحریک و به دستور منصور نامه ای به ابومسلم نوشت مبنی بر اینکه اگر تو
با ابو مسلم آغاز جنگ کنی ما حاضر نخواهیم بود در عصیان به خلیفه خدا با
تو همدست شویم.
پس ار دریافت این نامه ابومسلم از یاری خراسان مایوس شد ودومین اشتباه
بزرگ در زندگی خویش را مرتکب شد که باعث عقب افتادن استقلال ایران تا یک
قرن گردید. بدین معنی که از یک طرف بر اثر فشار و تهدید خلیفه و از طرف
دیگر با مشاهده آثار خیانت از جانب نایب خود در خراسان، مجبور شد که علی
رغم نصایح مشاورین خود که پیوسته او را از توجه به خدمت خلیفه منع می
کردند، از راه خراسان بازگردد و به سمت مداین حرکت کند. هنگامی که به
نزدیک مداین رسید گروهی از بنی هاشم با شکوهی فراوان از او استقبال کردند
و او را با حرمت بسیار به پیشگاه خلیفه بردند.
فردای آنروز منصور به یکی از خادمان خود به نام عثمان بن نهیک دستور
داد که با چهار نفر از سربازان که همگی عرب بودند با شمشیرهای آماده در
پشت اطاق وی حاضر باشند و وقتی منصور سه بار دست بر دست زد به داخل اتاق
آمده و در حضور خلیفه ابو مسلم را از پای درآورند. سپس شخصی را نزد
ابومسلم فرستاد تا او را به خدمت منصور آورد و هنگامی که ابومسلم حاضر شد
به او گفت می خواهم شمشیری را که در جنگ با عبدالله داشتی ببینم. ابو مسلم
شمشیر را به او داد آنرا زیر تشکی گذاشت و آنگاه شروع به تندی و عقاب با
ابو مسلم کرد و آتش خشم و کدورت دیرینه خود با ابومسلم را شعله ور ساخت و
چون پاسخهای قاطع ابو مسلم را شنید بسیار خشمگین شد و دست بر دست
زد.گماشتگان منصور هنگامی که صدای دست وی را شنیدند با شمشیرهای آخته بر
سر ابو مسلم ریختند و او را از پای در آوردند. که این واقعه در بیست و
پنجم ماه شعبان سال 137 هجری اتفاق افتاد. به این ترتیب یکی از بزرگترین
سرداران ایران، در حالیکه همه وسایل استقلال و تجزیه ایران از حکومت عرب
را در دست داشت، در نتیجه یک خبط و اشتباه نابخشودنی (از نظر ملت و ملیت
ایرانی) خود را به قتلگاه کشانید و در آنجا به دست دشمن ضعیف. اما حیله گر
و ناجوانمرد خود کشته شد.
گوهرشادبیگم
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
ملکه گوهرشادبیگم همسر سلطان شاهرخ تیموری، یکى از زنان نیکوکار و نامدار بوده است و از آثار و بناهای خیریهٔ او مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات و مسجد جامع مشهد میباشد که در هر دو شهر به نام آن بانوى نیکنام به مسجد «گوهرشاد» موسوم و مشهور میباشد. این زن نیکوکار پس از مرگ شاهرخمیرزا در نهم رمضان سال ۸۶۱ ه . ق. در عهد سلطنت ابوسعیدمیرزا در قیام میرزا ابوالقاسم بابر به دسیسهٔ جمعی از امرا و مشاوران سلطان ابوسعید به دستور آن پادشاه در شهر هرات کشته شد و در جنب قبر فرزندش شاهزاده بایسنقرمیرزا در مسجد گوهرشاد هرات مدفون گردید و قبر او اکنون موجود است.
جستارهای وابسته
منابع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «گوهرشادبیگم»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۵ ژوئن ۲۰۰۸).
نادر شاه افشار
زندگینامه و بیوگرافی مختصری نادر شاه افشار
نادر شاه افشار از ایل
افشار بود او از مشهورترین پادشاهان ایران بعد از اسلام است ، ابتدا نادر
قلی یا ندرقلی نامیده می شد موقعی که افغانها و روس ها و عثمانی ها از
اطراف بایران دست انداخته بودند و مملکت در نهایت هرج و مرج بود یکعده
سوار با خود همراه کرد و به طهماسب صفوی که کین پدر برخواسته بود همراه شد
فتنه های داخلی را خواباند افغانها را هم بیرون ریخت ، شاه طهماسب صفوی از
شهرت و اعتبار نادر در بین مردم دچار رشک و حسادت گشت و برای نشان دادن
قدرت خود با لشکری بزرگ به سوی عثمانی تاخت و در آن جنگ هزاران سرباز
ایرانی را در جنگ چالدران بدلیل عدم توانایی به کشتن داد و خود از میدان
جنگ گریخت نادر با سپاهی اندک و خسته از کارزار از مشرق به سوی مغرب ایران
تاخت و تا قلب کشور عثمانی پیش رفت و سرزمینهای بسیاری را به خاک ایران
افزود و از آنجا به قفقاز تحت اشغال روس ها رفت که با کمال تعجب دید روسها
خود پیش از روبرو شدن با او پا به فرار گذاشته اند در مسیر بر گشت در سال
1148 در دشت مغان در مجلس ریش سفیدان ایران از فرماندهی ارتش استعفا نمود
و دلیلش اعمال پس پرده خاندان صفوی بود . و خود عازم مشهد شد در نزدیکی
زنجان سوارانی نزدش آمدند و خبر آوردند که مجلس به لیاقت شما ایمان دارد و
در این شراط بهتر است نادر همچنان ارتش دار ایران باقی بماند و کمر بند
پادشاهی را بر کمرش بستند . او سه بار به هند اخطار نمود که افسران اشرف
افغان را که حدودا 800 نفر بودند و در قتل عام مردم ایران نقش داشتند را
به ایران تحویل دهد که در پی عدم تحویل آنها سپاه ایران از رود سند گذشتند
و هندوستان را تسخیر نمود ند 800 متجاوز افغان را در بازار دهلی به دار
زدند و بازگشتند و نادر شاه حکومت محمد گورکانی را به او بخشید و گفت ما
متجاوز نیستیم اما از حق مردم خویش نیز نخواهیم گذشت محمد گورکانی بخاطر
این همه جوانمردی نادر از او خواست هدیه ای از او بخواهد و نادر قبول نکرد
و در پی اسرار او گفت جوانان ایران به کتاب نیازمندند سالها حضور اجنبی
تاریخ مکتوب ما را منهدم نموده است محمد گورکانی متعجب شد او علاوه بر
کتابها جواهرات بسیاری به نادر هدیه نمود که بسیاری از آن جواهرات اکنون
پشتوانه پول ملی ایرا ن در بانک مرکزی است . 12 سال سطنت نمود و در سال
1160 بوسیله عده ای خائن کشته شد . نکته قابل ذکر آنست که او از 15
سالگی تا 25 سالگی بهمراه مادرش در بردگی ازبکان گرفتار بود و با مرگ
مادرش از اردوگاه ازبکان گریخت و پس از آن با جوانان آزادیخواهی همپیمان
شد .
نادر شاه افشار در حال حاضر یکی از دو پادشاه محبوب گذشتگان ایران است نام او و کورش هخامنشی دل ایرانیان را گرم و به شوق می آورد . اندیشمند میهن پرست کشورمان(( ارد بزرگ )) در مورد نادر شاه افشار می گوید : او توانست از خراب آبادی که دشمنان برایمان ساخته بودند کشوری باشکوه بسازد نام او همیشه برای ایرانیان آشنا و دوست داشتنی خواهد بود .
در اینجا گزیده ای از سخنان نادر شاه افشار پادشاه ایران زمین را تقدیم می کنم :
نادر شاه افشار : میدان جنگ می تواند میدان دوستی نیز باشد اگر نیروهای دو طرف میدان به حقوق خویش اکتفا کنند .
نادر شاه افشار : سکوت شمشیری بوده است که من همیشه از آن بهره جسته ام .
نادر شاه افشار : تمام وجودم را برای سرفرازی میهن بخشیدم به این امید که افتخاری ابدی برای کشورم کسب کنم .
نادر شاه افشار : باید راهی جست در تاریکی شبهای عصیان زده سرزمینم همیشه به دنبال نوری بودم نوری برای رهایی سرزمینم از چنگال اجنبیان ، چه بلای دهشتناکی است که ببینی همه جان و مال و ناموست در اختیار اجنبی قرار گرفته و دستانت بسته است نمی توانی کاری کنی اما همه وجودت برای رهایی در تکاپوست تو می توانی این تنها نیروی است که از اعماق و جودت فریاد می زند تو می توانی جراحت ها را التیام بخشی و اینگونه بود که پا بر رکاب اسب نهادم به امید سرفرازی ملتی بزرگ .
نادر شاه افشار : از دشمن بزرگ نباید ترسید اما باید از صوفی منشی جوانان واهمه داشت . جوانی که از آرمانهای بزرگ فاصله گرفت نه تنها کمک جامعه نیست بلکه باری به دوش هموطنانش است.
نادر شاه افشار : اگر جانبازی جوانان ایران نباشد نیروی دهها نادر هم به جای نخواهد رسید .
نادر شاه افشار : خردمندان و دانشمندان سرزمینم ، آزادی اراضی کشور با سپاه من و تربیت نسلهای آینده با شما ، اگر سخن شما مردم را آگاهی بخشد دیگر نیازی به شمشیر نادرها نخواهد بود .
نادر شاه افشار : وقتی پا در رکاب اسب می نهی بر بال تاریخ سوار
شده ای شمشیر و عمل تو ماندگار می شود چون هزاران فرزند به دنیا نیامده
این سرزمین آزادی اشان را از بازوان و اندیشه ما می خواهند . پس با عمل
خود می آموزانیم که پدرانشان نسبت به آینده آنان بی تفاوت نبوده اند .و
آنان خواهند آموخت آزادی اشان را به هیچ قیمت و بهایی نفروشند .
نادر شاه افشار : هر سربازی که بر زمین می افتد و روح اش به آسمان پر می کشد نادر می میرد و به گور سیاه می رود نادر به آسمان نمی رود نادر آسمان را برای سربازانش می خواهد و خود بدبختی و سیاهی را ، او همه این فشارها را برای ظهور ایران بزرگ به جان می خرد پیشرفت و اقتدار ایران تنها عاملی است که فریاد حمله را از گلوی غمگینم بدر می آورد و مرا بی مهابا به قلب سپاه دشمن می راند ...
نادر شاه افشار : شاهنامه فردوسی خردمند ، راهنمای من در طول زندگی بوده است .
نادر شاه افشار : فتح هند افتخاری نبود برای من دستگیری متجاوزین و سرسپردگانی مهم بود که بیست سال کشورم را ویران ساخته و جنایت و غارت را در حد کمال بر مردم سرزمینم روا داشتند . اگر بدنبال افتخار بودم سلاطین اروپا را به بردگی می گرفتم . که آنهم از جوانمردی و خوی ایرانی من بدور بود .
نادر شاه افشار : کمربند سلطنت ، نشان نوکری برای سرزمینم است نادرها بسیار آمده اند و باز خواهند آمد اما ایران و ایرانی باید همیشه در بزرگی و سروری باشد این آرزوی همه عمرم بوده است .
نادر شاه افشار : هنگامی که برخواستم از ایران ویرانه ای ساخته بودند و از مردم کشورم بردگانی زبون ، سپاه من نشان بزرگی و رشادت ایرانیان در طول تاریخ بوده است سپاهی که تنها به دنبال حفظ کشور و امنیت آن است .
نادر شاه افشار : لحظه پیروزی برای من از آن جهت شیرین است که پیران ، زنان و کودکان کشورم را در آرامش و شادان ببینم .
نادر شاه افشار : برای اراضی کشورم هیچ وقت گفتگو نمی کنم بلکه آن را با قدرت فرزندان کشورم به دست می آورم .
نادر شاه افشار : گاهی سکوتم ، دشمن را فرسنگها از مرزهای خودش نیز به عقب می نشاند .
نادر شاه افشار :کیست که نداند مردان بزرگ از درون کاخهای فرو ریخته به قصد انتقام بیرون می آیند انتقام از خراب کننده و ندای از درونم می گفت برخیز ایران تو را فراخوانده است و برخواستم .
ماخذ : http://www.iecloob.com/showthread.php?t=6565