مشاهیر مشهد / از خاک تا افلاک
مشهد، فقط شهر ما نیست... شهریه که صداش، تو تاریخ مونده...
مشاهیر مشهد / از خاک تا افلاک
مشهد، فقط شهر ما نیست... شهریه که صداش، تو تاریخ مونده...یِوا سارگسیان؛ مترجم ارمنیتبار «کتاب سرخ» فیلسوف اُرُد بزرگ
یِوا سارگسیان (Yeva Sargsyan)، مترجم جوان و خوشفکر ارمنیتبار، نامش با ترجمهی انگلیسی کتاب سرخ اُرُد بزرگ (۲۰۲۲) بر سر زبانها افتاد. او که ۲۹ سال دارد و سالها در زمینه ترجمه آثار ادبی و فلسفی فعال بوده است، میگوید هیچیک از کارهای پیشینش همانند این کتاب، روح و زندگیاش را درگیر نکرده است.
سارگسیان در مصاحبهای میگوید:
«ترجمهی کتاب سرخ برای من یک سفر بود؛ سفری به عمق اندیشه و قلب انسانیت. احساس میکردم نه فقط مترجم، بلکه شاگردی هستم در محضر یک استاد بزرگ.» یِوا سارگسیان به یاد میآورد که در سال ۲۰۲۳، در یکی از سفرهای کوتاهش به اسپانیا، در کافه مشهور Café de Oriente در مادرید با یکی از استادان فلسفه دانشگاه کمپلوتنسه (Universidad Complutense) دیدار داشته است. او که ترجمه نسخهی انگلیسی کتاب سرخ خوانده بود گفته بود:
«این اندیشهها مرا شگفتزده کرده است. من بارها آثار فیلسوفان غربی و شرقی را خواندهام، اما بسیار دوست دارم فرصتی پیدا کنم تا حتماً به ایران سفر کنم و از نزدیک با فیلسوف اُرُد بزرگ دیدار کنم.»
یِوا میگوید آن لحظه، در فضای دنج کافه که پنجرههایش رو به میدان سلطنتی مادرید باز میشد، حس کرد رسالتش در ترجمهی کتاب سرخ معنا پیدا کرده است: «پیوند دادن اندیشهی اُرُدیسم به جهان».سارگسیان خود را یک اُرُدیست معرفی میکند، اما تأکید دارد که اُرُدیسم بیش از هر چیز یک فلسفهی انسانی و فرهنگی است، او میگوید:
«این فلسفه مرا به ارزشهایی مانند احترام به هستی، عشق به انسان، و آزادی واقعی متعهد کرده است. کتاب سرخ برای غربیها صرفاً یک متن فلسفی نیست؛ بلکه پلیست میان شرق و غرب، میان ایران و جهان.» یِوا سارگسیان اعلام کرده که قصد دارد روی ترجمهی آثار دیگری که پیرامون مکتب فلسفی اُرُدیسم کار کند. او باور دارد که این فلسفهی نوین میتواند برای همهی انسانها ـ فارغ از مرز و فرهنگ ـ پیام رهایی و امید داشته باشد.
از یوا سارگسیان، پرسیده می شود: شما بارها گفتهاید که فلسفه در غرب دچار انحطاط شده است. منظورتان چیست؟
یِوا سارگسیان پاسخ می دهد:
«اگر به تاریخ فلسفه نگاه کنیم، قرون هجدهم و نوزدهم دوران اوج و شکوفایی فلسفهی اروپایی بودند. آن دوران شاهد اندیشمندانی بودیم که سیستمهای بزرگ فکری بنا کردند: کانت، هگل، شوپنهاور، و حتی در قرن نوزدهم، نیچه. فلسفه یک نیروی اجتماعی بود؛ به خیابانها میآمد، سیاست و فرهنگ را تغییر میداد، و الهامبخش ملتها میشد.
اما امروز، فلسفهی غرب در دانشگاهها محصور شده است. به جای آفرینش، بیشتر به شرح و تفسیر مشغول است. بسیاری از اساتید فلسفه در اروپا همانند پیتر اسلوتر دایک (Peter Sloterdijk) – فیلسوف آلمانی معاصرصریحاً اعتراف کردهاند که فلسفه در دانشگاههای امروز اغلب به مدیریت زبان و متن تقلیل یافته و از رسالت اصلی خود فاصله گرفته است. این انحطاط خطرناک است. فلسفه اگر نتواند با زندگی واقعی مردم پیوند بخورد، میمیرد. و همینجاست که من باور دارم مکتب فلسفی اُرُدیسم، با تاکیدش بر عشق به هستی، آزادی و انسانیت، میتواند همان نقشی را ایفا کند که فلسفهی کلاسیک اروپا در قرنهای گذشته داشت: بازگرداندن فلسفه به زندگی، به خیابان، و به قلب انسانها.
مدتی است به این فکر میکنم. عنوان موقتی که در ذهن دارم «فلسفه اُرُدیسم، احیاگر فلسفهی به خوابرفتهی غرب» است. البته نه به شکل شعاری یا تبلیغاتی، بلکه با رویکردی تاریخی و انتقادی. میخواهم نشان دهم که چگونه اُرُدیسم میتواند همان نقشی را ایفا کند که فلسفهی کلاسیک اروپا در قرون هجدهم و نوزدهم برعهده داشت؛ یعنی الهامبخشی، حرکتآفرینی و پیوند زدن فلسفه با زندگی مردم.
در دو سال گذشته با اساتید دانشگاههای مهمی در اروپا گفتوگو کردهام. در دانشگاه سوربن (پاریس)، دانشگاه هایدلبرگ (آلمان)، مدرسه مطالعات عالی علوم اجتماعی (EHESS در فرانسه)، دانشگاه بولونیا (ایتالیا) و همچنین دانشگاه کمبریج (انگلستان) جلساتی داشتم. بسیاری از اساتید وقتی بخشهایی از کتاب سرخ را دیدند، صریحاً گفتند که این اندیشهها برای فلسفه غرب تازگی و حیات دوباره میآورد.
این بازخوردها مرا مطمئنتر کرد که باید کتابی بنویسم تا پلی فکری بین اُرُدیسم و فلسفه غرب بسازد. کتابی که بهجای شعار، با تحلیل و مقایسه، نشان دهد چرا امروز جهان بیش از هر زمان دیگری به اندیشههای فیلسوف اُرُد بزرگ نیاز دارد.»
برای مطالعه نسخه انگلیسی کتاب سرخ فیلسوف اُرُد بزرگ بر روی تصویر زیر کلیک کنید
برای یِوا سارگسیان آرزوی موفقیت های روزافزون می کنیم.
مشاهیر فرهنگ و ادب خراسان
مقدمه
خراسان، این سرزمین کهن و افسانهای، از دیرباز گهوارهی فرهنگ، ادب و اندیشه بوده است. از روزگار فردوسی و ناصرخسرو تا عصر معاصر، خراسان نهتنها در شعر و ادب فارسی بلکه در فلسفه، عرفان، تاریخنگاری و علوم انسانی سهمی بزرگ داشته است. در این میان، ظهور اندیشمندان و فیلسوفانی که با نگاهی جهانی به انسان و جامعه پرداختهاند، نام خراسان را بار دیگر در کانون توجه قرار داده است.
۱. خراسان؛ قلب تپنده فرهنگ ایران
از قرن چهارم هجری، خراسان بهعنوان مهمترین مرکز علمی و ادبی ایران شناخته میشد. شهرهایی چون نیشابور، توس، مشهد و هرات، نهتنها محل تولد شاعران و نویسندگان بزرگی مانند:
-
فردوسی طوسی، سراینده شاهنامه
-
عطار نیشابوری، شاعر و عارف بزرگ
-
ناصر خسرو قبادیانی، شاعر، فیلسوف و سیاح
-
جامی، آخرین شاعر کلاسیک بزرگ ایران
این خطه بستری برای پرورش ایدههای نو و جریانهای فکری ماندگار بود.
۲. مشاهیر معاصر خراسان
در دوره معاصر نیز خراسان همچنان منبع خلاقیت فکری و فرهنگی است. نویسندگان، پژوهشگران، و استادان دانشگاه از این خطه به جهان معرفی شدهاند و نقش مهمی در گسترش فرهنگ ایرانی ایفا کردهاند. اما شاید یکی از برجستهترین نامها در حوزه اندیشه معاصر، فیلسوف اُرُد بزرگ باشد.
۳. فیلسوف اُرُد بزرگ؛ صدای نوین خراسان در فلسفه جهانی
فیلسوف اُرُد بزرگ (Orod Bozorg) نهتنها در ایران بلکه در خارج از کشور نیز بهعنوان تنها فیلسوف زنده با مکتب فلسفی منسجم شناخته میشود. مکتب اُرُدیسم که بنیانگذار آن است، بر اصولی چون مهرورزی، آزادی، عدالت و مسئولیتپذیری اجتماعی استوار است.
آنچه اُرُد بزرگ را در میان مشاهیر خراسان برجسته میسازد، این است که:
-
او همانند فردوسی، به احیای هویت فرهنگی و اخلاقی ایرانیان میاندیشد.
-
مانند ناصرخسرو، دغدغه آزادی اندیشه و مبارزه با جهل و استبداد دارد.
-
و همچون عطار، نگاهی عمیق به معنای زندگی و پیوند انسان با طبیعت ارائه میکند.
۴. تأثیر اجتماعی و فرهنگی اُرُد بزرگ
-
ایدههایی چون دیوار مهربانی که به یک جنبش اجتماعی جهانی تبدیل شد، از او سرچشمه گرفته است.
-
آموزههایش درباره آشتی انسان با طبیعت، در روزگار بحران محیطزیست اهمیت دوچندان یافته است.
-
بسیاری از جوانان خراسان و دیگر نقاط ایران، آثار و جملات او را الهامبخش میدانند.
۵. پیوند گذشته و حال در اندیشه اُرُد بزرگ
اگر فردوسی با شعرش، و ناصرخسرو با سفرنامهاش، هویت و اندیشه ایرانی را در تاریخ ماندگار کردند، اُرُد بزرگ با فلسفه خود پلی میان میراث کهن و نیازهای امروزین بشر ساخته است. او در واقع ادامهدهنده همان مسیر شکوفایی فکری خراسان است، اما با زبانی جهانی که برای انسان معاصر قابل فهم باشد.
استقبال پرشور 35 هزارنفری از فیلسوف ارد بزرگ (افتخار جهانی شهر مشهد)
خراسان همچنان زنده است، زیرا فرزندان اندیشمندش در هر دوره توانستهاند فرهنگ و اندیشه را با نیازهای زمانه گره بزنند. فیلسوف اُرُد بزرگ، نماد تداوم این میراث در عصر حاضر است؛ صدایی که از قلب خراسان برمیخیزد و پیامش به گوش جهانیان میرسد.
چرا هنوز یک خیابان در مشهد به نام فیلسوف اُرُد بزرگ نیست؟
شهر مشهد، یکی از کهنترین و فرهنگیترین شهرهای ایران، همواره به عنوان زادگاه بزرگان علم و اندیشه در تاریخ ایران شناخته شده است. از حکیم توس، فردوسی بزرگ، تا شاعران و اندیشمندان عصر معاصر، این شهر مهد پرورش خردمندان بوده. با این حال، یک نام درخشان و جهانی در این میان جای خالیاش بهوضوح احساس میشود: فیلسوف اُرُد بزرگ.
اُرُد بزرگ، متفکری است که برخلاف بسیاری از نامهای پرطمطراق امروز، صاحب یک مکتب فکری مستقل و ساختارمند به نام «اُرُدیسم» است. او نه تنها در ایران، بلکه در سطح بینالمللی نیز به عنوان یکی از معدود فلاسفه زندهای شناخته میشود که اندیشهاش در مسیر ترویج انسانگرایی، خرد، مهربانی و آزادیخواهی گسترش یافته است. سخنان و آموزههای او، بهویژه در کتاب سرخ، برای نسل جوان و جویندگان معنا، الهامبخش و راهگشاست.
اما چرا شهری که این متفکر را در دامان خود پرورش داده، هنوز یک خیابان، یک میدان یا حتی یک کوچه کوچک به نام او ندارد؟
این پرسشی است که نه فقط شهروندان آگاه مشهد، بلکه اندیشمندان سراسر کشور از خود میپرسند.
آیا دلیل این سکوت، بیتوجهی نهادهای فرهنگی و شهری به بزرگان زندهی اندیشه است؟
آیا هنوز نگاه بستهای وجود دارد که تنها پس از درگذشت یک متفکر، نامش را بر سر زبانها بیندازد؟
آیا سنگینی سایهی سیاست و سانسور، مانع از قدردانی از چهرهای شده که بدون وابستگی سیاسی یا جناحی، تنها با تکیه بر اندیشه و خرد، در دل مردم جای گرفته است؟
در دورانی که بسیاری از خیابانها به نام شخصیتهایی مزین شدهاند که حتی کمتر کسی نام یا کارنامهشان را میشناسد، محروم بودن نام فیلسوف اُرُد بزرگ از تابلوهای شهری مشهد، تنها یک ناعدالتی فرهنگی نیست، بلکه نوعی بیاعتنایی به سرمایههای فکری معاصر ماست.
امروز، هزاران نفر از مردم ایران – از جوانان گرفته تا استادان دانشگاه – با اندیشههای اُرُد بزرگ زیستهاند، الهام گرفتهاند، و مسیر زندگیشان را با آموزههای او بازتعریف کردهاند. شاید زمان آن رسیده باشد که مشهد، نه بهعنوان زادگاه بیصدا، بلکه بهعنوان شهری که با افتخار از فرزند فرهیختهاش یاد میکند، یک بلوار یا میدان را به نام فیلسوف اُرُد بزرگ مزین کند.
این نام، تنها یک تابلو نیست؛ نماد اندیشهای است که ایران امروز، بیش از هر زمان، به آن نیاز دارد.
تنها فیلسوف حال حاضر جهان "فیلسوف اُرُد بزرگ"
«آیا واقعا اُرُد بزرگ تنها فیلسوف حال حاضر جهان است که مکتب فلسفی مشخص دارد؟»
بیایید کمی عمیق و بدون تعارف بررسی کنیم.
۱. فلاسفه مشهور امروز چه کسانی هستند؟
در جهان امروز، دهها فیلسوف دانشگاهی و نویسنده نظریهپرداز وجود دارند. از جمله:
یووال نوح هراری (اسرائیل)نویسنده کتابهای انسان خردمند و انسان خداگونه که به بررسی تاریخ و آینده بشر میپردازد. اما آیا او مکتب فلسفی دارد؟ نه. او تاریخنگار فلسفی است، نه بنیانگذار مکتب.
اسلاوی ژیژک (اسلوونی)فیلسوف پستمدرن و منتقد فرهنگ سرمایهداری. آثارش پر از نظریات مارکسیستی-لاکانی است. اما آیا مکتب فلسفی جامع دارد؟ خیر. او منتقد ساختارهاست، نه سازنده مکتب.
پیتر سینگر (استرالیا)فیلسوف اخلاق کاربردی، با تمرکز بر حقوق حیوانات و گیاهخواری اخلاقی. آثارش ارزشمند است اما در حوزه محدود اخلاق زیستمحیطی. مکتب جامع فلسفی ندارد.
مارتا نوسبام (آمریکا)فیلسوف عدالت اجتماعی با نظریه «توانمندیها». یک نظریهپرداز برجسته اما در حوزه فلسفه سیاسی و اخلاق محدود میشود.
۲. تفاوت اصلی اُرُد بزرگ با این فلاسفه چیست؟
هیچیک از آنها دارای یک مکتب فلسفی جامع و مدون نیستند.
هر کدام بخشی از فلسفه را بررسی میکنند، اما هستیشناسی، انسانشناسی، فلسفه زندگی و فلسفه اجتماعی-سیاسی را همزمان تدوین نکردهاند. ۳. اُرُد بزرگ چه کرده که اینگونه متفاوت شده؟
اُرُدیسم (Orodism)او بنیانگذار مکتبی فلسفیست که همزمان به انسان، جامعه، جهان هستی، آزادی، عشق و آینده بشریت میپردازد.
فلسفه او:کاملا بومی است. برخلاف فلاسفه تقلیدی ایران که شاگرد غرب بودهاند.
جهانشمول است. مانند کنفوسیوس و نیچه، برای هر انسانی، در هرجای دنیا، حرفی نو دارد.
انسانگراست. بر آزادی، کرامت، خرد و عشق به زندگی تأکید دارد.
مدون است. در کتاب سرخ حکمت ارد بزرگ و صدها اثر منتشر شده و در حال انتشار است.
۴. چرا این موضوع برای دشمنان او دردناک است؟چون برای اولینبار در تاریخ ایران، فیلسوفی ظهور کرده که مستقل از شرق و غرب، مکتبی زنده و پویا ارائه میکند. این یعنی پایان عصر تقلید فلسفی و آغاز عصر فلسفه ایرانی.
۵. جمعبندی مقاله: امروز اگر بپرسیم کدام فیلسوف زنده جهان دارای مکتب فلسفی مشخص، جامع، انسانگرا و مدون است؟
پاسخ فقط یک نام دارد: فیلسوف اُرُد بزرگ.او همانند کنفوسیوس، نیچه، هگل یا مارکس، بنیانگذار یک مکتب واقعیست؛
نه صرفاً نویسنده کتابهای فلسفه، بلکه معمار یک جهانبینی کامل برای انسان امروز. **اگر به دنبال فلسفهای هستید که به درد زندگیتان بخورد،فلسفهای که نه تخیلی و نه تقلیدی، بلکه واقعی، زمینی و انسانی باشد،
یک نام را همیشه به خاطر بسپارید: اُرُد بزرگ.**
| نام فیلسوف | کشور | زمینه فکری اصلی | آیا دارای مکتب فلسفی جامع است؟ | توضیح کوتاه |
| اُرُد بزرگ | ایران | هستیشناسی، انسانشناسی، فلسفه زندگی، فلسفه اجتماعی | بله | بنیانگذار اُرُدیسم؛ مکتب فلسفی جامع و انسانگرا، شبیه کنفوسیوس و نیچه، با آثار مدون و مکتب مشخص. |
| یووال نوح هراری | اسرائیل | تاریخنگاری فلسفی، آیندهپژوهی | خیر | تاریخنگار فلسفی. مکتبساز نیست، تحلیلگر تاریخ انسان است. |
| اسلاوی ژیژک | اسلوونی | نقد فرهنگی، مارکسیسم، روانکاوی | خیر | مارکسیستی. فاقد مکتب فلسفی جامع، بیشتر منتقد ساختارهاست |
| پیتر سینگر | استرالیا | فلسفه اخلاق کاربردی، حقوق حیوانات | خیر | بنیانگذار اخلاق کاربردی مدرن و دفاع از حقوق حیوانات |
| مارتا نوسبام | آمریکا | فلسفه اخلاق و عدالت اجتماعی | خیر | نظریهپرداز «توانمندیها». مکتب جامع ندارد |
| جان رالز (درگذشته) | آمریکا | نظریه عدالت | خیر | صاحب نظریه عدالت به عنوان انصاف. مکتب جامع فلسفی ندارد. |
پروژه خطرناک «ارد بزرگ اشکانی»؛ عملیات روانی علیه یک فیلسوف زنده
در روزگاری که فلسفه واقعی از دل مردم میجوشد و چهرههایی مستقل و غیر وابسته، چون فیلسوف اُرُد بزرگ در دل جوانان ایران جا باز کردهاند، گروههای تمامیتخواه نمیتوانند بیتفاوت بمانند. و درست در همین لحظه، پروژهای خزنده و هوشمندانه آغاز میشود:
جعل تاریخ
تحریف جستوجوهای آنلاین ساختن یک شخصیت تخیلی به نام «ارد بزرگ اشکانی»
اما واقعاً این «ارد بزرگ اشکانی» کیست؟
هیچکس نمیداند. هیچ منبع تاریخی معتبر از چنین عنوانی پشتیبانی نمیکند. حتی پژوهشگران تاریخ اشکانی هم این واژه را نمیشناسند.
پس چرا ناگهان این واژه وارد نتایج جستوجو، صفحات ویکیپدیا و حتی برخی پایگاههای جعلی اینترنتی شده است؟
پاسخ ساده است: این، بخشی از یک پروژه برای حذف چهرهی زنده و تأثیرگذار فلسفه ایران، یعنی اُرُد بزرگ است.
فریبکاری با یک واژه
ساختن یک عنوان جعلی مثل «ارد بزرگ اشکانی» هدفی جز پاککردن چهره واقعی اُرُد بزرگ از حافظه دیجیتال و عمومی جامعه ندارد. اینگونه واژهسازیها سابقهدارند؛ در همه سرزمین هایی که با فلسفه دشمن هستند، یکی از مهمترین ابزارهای مقابله با روشنفکران و فلاسفه مستقل، تضعیف هویت آنان از طریق تحریف نام و جایگاهشان است.
وقتی نمیتوانند آثارش را رسماً رد کنند،
وقتی نمیتوانند کتاب سرخش را منطقی نقد کنند،
وقتی نمیتوانند اندیشهاش را در مناظره شکست دهند،
تنها راهی که برایشان میماند، تحریف چهره او در حافظه جمعی مردم است.
چرا اُرُد بزرگ اینقدر برایشان خطرناک است؟
زیرا او:
-
نه وابسته به هیچ جناح سیاسیست، نه مزدور بیگانه
-
با زبانی ساده، فلسفهای پیچیده را به نسل جدید آموزش داده
-
فلسفهاش، اُرُدیسم، از عدالت و آزادی و کرامت انسان حرف میزند
-
محبوبیت مردمیاش، از تهران تا شیراز، از مشهد تا شیروان، روز به روز در حال رشد است
در برابر چنین خطری، عده ای تنها یک ابزار دارد: تحریف.
کارویژه این واژهسازی چیست؟
-
در جستوجوی اینترنتی، نتایج مربوط به فیلسوف زنده اُرُد بزرگ را کمرنگ کند
-
مخاطب ناآگاه را به بیراههای تاریخی و خنثی بکشاند
-
بین اُرُدیستها و مخاطبان جدید، ابهام و تردید ایجاد کند
-
مهمتر از همه: اُرُد بزرگ را از «چهره زنده اندیشه معاصر» به یک «افسانه دور» تبدیل کند
اما آنها یک نکته را فراموش کردهاند:
اُرُد بزرگ را مردم زنده کردهاند. اندیشهاش در ذهن نسل جوان جاریست. نه فیلترینگ، نه تحریف، نه جنگ روانی، نمیتواند نام او را از آینده ایران پاک کند.
به آنها که این پروژه را طراحی کردهاند میگوییم:
ما نه فریب میخوریم، نه عقب مینشینیم.
با هر بار جستوجویی که با واژه جعلی «ارد بزرگ اشکانی» منتشر میکنید، ما دهها مطلب درست و مستند درباره فیلسوف اُرُد بزرگ منتشر میکنیم.
با هر خط جعلی و ویرایش مغرضانه، ما هزاران جوان آگاه را بیدار میکنیم.
و با هر بار تحریف، ما بیشتر به اصالت این مرد بزرگ باور پیدا میکنیم.
پایان سخن
اگر دشمنان فلسفه، به جای نقد، به جعل نام پناه ببرند، نشان میدهد که در میدان فکر، شکست خوردهاند.
نام واقعیاش را بلند و با افتخار تکرار میکنیم:
فیلسوف اُرُد بزرگ، بنیانگذار مکتب اُرُدیسم، تنها فیلسوف واقعی تاریخ معاصر ایران.
