تاریخچهٔ سازنده و قدمت شیرهای سنگی کوهسنگی مشهد

شیرهای سنگی کوهسنگی از شناخته‌شده‌ترین عناصر هویتی و بصری شهر مشهد هستند؛ نمادهایی که نه‌تنها در حافظهٔ جمعی مردم این شهر جایگاهی ویژه دارند، بلکه بخشی از میراث هنری و تاریخ معاصر مشهد به حساب می‌آیند. این دو مجسمهٔ سنگی که دهه‌هاست بر ورودی مجموعهٔ تفریحی–تاریخی کوهسنگی قرار دارند، از نگاه هنرشناسان نمونه‌ای ارزشمند از مجسمه‌سازی مدرن ایران با الهام از ریشه‌های کهن هستند.

سازندهٔ شیرهای سنگی؛ اثر استاد حسن صدیق

سازندهٔ دو شیر مشهور کوهسنگی، استاد حسن صدیق، از برجسته‌ترین مجسمه‌سازان معاصر ایران و از هنرمندان نامدار خراسان بود. او در نیمهٔ نخست قرن چهاردهم خورشیدی با رویکردی نوگرا، ترکیبی از سنت پیکرتراشی خراسان و تکنیک‌های مدرن حجاری را در آثارش به کار می‌گرفت. شیرهای کوهسنگی از مهم‌ترین آثار او محسوب می‌شوند؛ آثاری که در زمان خود، نمونه‌ای کم‌نظیر در عرصهٔ مجسمه‌سازی شهری ایران بودند.

صدیق با مطالعات گسترده بر روی شیرهای سنگی تاریخی ایران، به‌ویژه نمونه‌های ایلخانی و تیموری در خراسان، ظاهر و ساختار شیرهای کوهسنگی را طراحی کرد. او می‌خواست این دو شیر، «پاسداران دروازهٔ شهر» و نماد قدرت، فروتنی و اصالت ایرانی باشند؛ ویژگی‌هایی که در فرم حجاری شدهٔ آنها، خطوط نرم بدن و حالت نشستهٔ آرام ولی مقتدرشان کاملاً قابل مشاهده است.

قدمت شیرهای سنگی؛ میراثی از دههٔ ۱۳۲۰ شمسی

شیرهای سنگی کوهسنگی در دههٔ ۱۳۲۰ خورشیدی و هم‌زمان با توسعهٔ فضای تفریحی کوهسنگی، ساخته و نصب شدند. مشهد در آن دوران در حال گذار به شهری مدرن بود و شهرداری وقت تصمیم گرفت فضای ورودی باغ‌راه کوهسنگی را با دو مجسمهٔ باشکوه زینت دهد. این تصمیم نقطهٔ عطفی در تاریخ هنر شهری مشهد شد و باعث شد آثار هنری برای نخستین‌بار به صورت رسمی بخشی از معماری شهری شوند.

فرایند ساخت شیرها کاملاً دستی و بر پایهٔ حجاری سنتی ایرانی بود. سنگ‌ها از دل کوه‌های اطراف مشهد استخراج شد و استاد صدیق ماه‌ها بر روی هر بلوک سنگ کار کرد تا به فرم نهایی برسد. انتخاب سنگ سخت و مقاوم باعث شد که این مجسمه‌ها پس از گذشت بیش از هشتاد سال همچنان استوار بمانند.

نقش فرهنگی و هویتی شیرهای کوهسنگی

امروز شیرهای کوهسنگی تنها یک مجسمه نیستند؛ آن‌ها نشانه‌ای هویتی برای شهر مشهد، نمادی از هنر شرق ایران و یادگاری از دوران طلایی توسعهٔ شهری در میانهٔ قرن بیستم‌اند. میلیون‌ها نفر از زائران و مردم مشهد در گذر زمان از کنار این دو شیر عبور کرده‌اند و خاطرهٔ حضورشان در این باغ کهن با تصویر این مجسمه‌ها گره خورده است.